Halı Üniversitesi

İplik/Elyaf Üretimi (Polyamid 6.6)
Halı Üretim Teknikleri
Tafting Halı Üretimi
Tafting Halı Dokuları
Teknik Terimler

İPLİK / ELYAF ÜRETİMİ (Polyamid 6.6)

Polyamid iplik üretimi dört aşamada olur.

1. Polimerleştirme:
Sıvı ve toz hammaddeden daha büyük moleküller (cips - polimer) meydana getiren kimyasal bir reaksiyondur.

2. Ekstrüzyon:
Eritilmiş polimerlerin pompalanarak düze denilen mikroskobik deliklerden geçirilerek ham Polyamid elyafın elde edilmesi işlemidir.

3. Çekim:
Elyaf kümelerinin esneme mukavemetini artırmaya yarayan germe işlemidir. Bu aşamada elyaflar esnetilerek moleküllerin homojen dağılımı sağlanır.

4. Tekstürizasyon:
Elyafa ısı yardımıyla kıvrım ve hacim verilerek yapı ve esneklik oluşturma işlemidir. Bu işlem sonrası elyaf ya Devamlı Filament olarak makaralara sarılır ya da Kesik Elyaf(Stapel) yapılmak üzere kesim tamburlarına aktarılır.

Sonuçta iki tip Polyamid elyaf elde edilir.

      Devamlı Filament (BCF):
Birçok sonsuz lifin bir araya gelmesinden oluşan ipliklerdir. Her tür halıda kullanılabilir. Kesinlikle havlanma/tüylenme yapmaz.

       Kesik Elyaf (Stapel):
Lifler demet haline getirilip ufak parçalara bölünerek iplik çekme işlemine hazırlanırlar. Genellikle, kesik havlı velur tip halılarda kullanılırlar.

HALI ÜRETİM TEKNİKLERİ

Üç temel halı üretim tekniği mevcuttur.

Tafting Halılar:
İplik hazır bez (ara bezi-birinci taban) üzerine yüzlerce iğneden oluşan bir bar ve ya barlar yardımıyla dokunur. Üretim sürati nedeniyle dokuma halılara göre daha hesaplıdır ve üretim metodu nedeniyle keçe halılara göre çok daha kalitelidir.

Dokuma Halılar:
Geleneksel halı üretim metodudur.Halı tabanla birlikte dokunur. Wilton ve Axminster türlerinden oluşur. Ülkemizde genellikle parça halı üretiminde kullanılır ancak duvardan duvara dokuma halı üretimi de mümkündür.

Keçe Halılar:
Elyaftan oluşan bant ya hızlı hareket eden iğneler yardımıyla, ya yapıştırıcı ile ya da elektrostatik yapıştırmayla tabana bağlanır. Keçe halılar alt fiyat seviyelerindedirler. Bu halılara ülkemizde Rib de denmektedir.

TAFTİNG HALI ÜRETİMİ

Tafting halı üretimi sanıldığının aksine sadece dokuma işleminden oluşmaz. Halının beze dokunması aşağıdaki aşamalardan sadece birini oluşturur.

Büküm:
Esnekliği artırmak ve estetik bir görünüm vermek amacıyla birkaç iplik bir araya getirilerek bükülür ve çok katlı hale getirilir.

Fiksaj:
İpliklere verilen bükümler ısıyla sabitlenir. Bu işlem sonucunda iplik hacim, doku ve dayanıklılık kazanır. Fiksaj işleminden genellikle Kesik Havlı Saksoni türü halılar yararlanırlar.

Tafting İşlemi:
Hazır bez üzerine hav ipliğinin yüzlerce iğne yardımıyla dokunması işlemidir. Bu işlem esnasında iğneler bir aşağı bir yukarı giderek bukle(halka) şeklinde ilmekler oluşturur. Bu bukleler ya olduğu gibi bırakılarak Bukle havlı halı elde edilir ya da bukle oluşumu sonrası anında kesilerek Kesik havlı halı elde edilir.

Boya ve Terbiye:
Tafting halı üretiminin tamamlanması için gerekli olan bu aşama birkaç farklı alt proseslere sahiptir.

Boyama: Halı boyama kazanında ve ya baskı makinesinde boyanır. Boya işlemi esnasında ve ya sonrasında yüksek ısılara çıkılarak halının yüksek solmazlık seviyesine ulaşması sağlanır.
Kaplama: Halının ikinci tabanı(ve ya keçe/köpük taban) lateks yardımıyla halının birinci tabanına yapıştırılır. Böylece halı ilmeklerinin dayanıklılığı artırılır ve halıya boyut stabilizasyonu verilir.
Tıraşlama(Makaslama): Kaplamanın hemen sonrasında halı yüzeyi döner bıçaklarla makaslanarak pürüzsüz bir hale getirilir. Böylece, halı ambalajlanıp sevk edilmeye hazır hale gelmiş olur.

Sonrasında halılar rulo yapılıp, paketlenip sevkedilirler.

TAFTİNG HALI DOKULARI :

Doku, halının genel görünümü ve performansı açısından, en temel estetik faktördür. Örneğin, kesik havlı(cut pile) bir halı gevşek bir yapı sunarken, bukle havlı (loop pile) bir halı farklı dokusal seçenekler sunabilir. Halının dokusu rengi de etkiler. Aynı elyaf kesik havlı halıda bukle havlı halıya göre daha koyu görünebilir. Günümüzde farklı dokularda halılar mevcuttur:

Level Loop (Düz bukle):
Tüm halı yüzeyi(havı) aynı yüksekliğe sahip.

Textured Loop (Dokulu bukle):
Ufak hav farkı yükseklileri ile dokunmuş bukle halı.

Multilevel Loop (Seviyeli bukle):
Birden fazla hav yüksekliğine sahip bukle halı.

Cut & Loop (Kesik & Bukle / Rölyef):
Kesik hav ve bukle havların kombinasyonundan oluşan halı.

Tip Shear (Bölgesel Tıraşlanmış):
Kesik ve bukle havlı görüntü vermek amacıyla yüksek havları traşlanmış seviyeli bukle halı.

Cut Pile (Kesik havlı):
Bu havlar kesilmis ve dik durumda. Bir ve ya birkaç hav yüksekliğinde olabilir.

TEKNİK TERİMLER :

İğne Aralığı (Gauge):
Halının eni boyunca 1 inç (2.54cm)e düşen iğne sayısını ifade eder. Örneğin halı spesifikasyonlarında yazan “1/8 Inch” ibaresi, halının eni boyunca 1 inç yani 2.54 cm de 8 ilmek olduğunu ifade eder.

Hav Ağırlığı (Pile Weight):
Havı oluşturan ipliklerin 1 m2 deki toplam ağırlığının gram olarak ifadesidir. Hav ağırlığı, elyaf türü ile birlikte halının fiyatına en çok etki eden faktördür. Halının sadece yüzeyindeki elyafı kapsar. Taban ağırlığı da dikkate alındığında “Toplam Ağırlık” denir.

Hav Yüksekliği (Pile Height):
Birinci taban üzerindeki havların yüksekliğini milimetre olarak ifade eder. Taban malzemesinin ağırlığı da dikkate alındığında “Toplam Yükseklik” denir.

Halı Sıklığı (Stitch Rate):
Halı boyunca, 10 cm deki ilmek adedini gösterir. Örneğin, halı spesifikasyonlarında yazan “45/10cm” ibaresi, halının boyunca 10 cm de 45 ilmek olduğunu gösterir.

İlmek Adedi (Tufts per sqm): 1 m2 deki ilmek adedini ifade eder. Tahmin edileceği gibi iğne aralığı ve halı sıklığının(metrekareye çevrilmiş olarak) çarpımından oluşur. Aynı elyaftan ve aynı dokuda üretilmiş halılar kıyaslandığında, ilmek sayısı arttıkça halının kalitesi ve dayanıklılığı artar.

Birinci ve İkinci Tabanlar (Primary & Secondary Backing): Birinci taban ipiklerin üzerine dokunduğu bez ve ikinci taban ise dokunmuş halının üzerine yapıştırıldığı daha dayanıklı malzemedir.